Γιατί λοιπόν ακόμη φοβόμαστε να αφήσουμε τα αγόρια να χορέψουν;
Γράφει η Ευγενία Γρατσούνα
Καθηγήτρια Κλασικού Χορού – Χορογράφος – Ιστορικός & Κριτικός Χορού – Υποψήφια Διδάκτωρ
Υπάρχει μια ερώτηση που, παράξενα, εξακολουθεί να ακούγεται το 2026: Μπαλέτο; Για αγόρι; Και ίσως αυτή η μικρή ερώτηση να κρύβει ένα πολύ μεγαλύτερο κοινωνικό στερεότυπο. Γιατί κανείς δεν αναρωτιέται αν ένα αγόρι είναι “κατάλληλο” για να μάθει μουσική, ζωγραφική ή θέατρο. Στον χορό όμως – και ιδιαίτερα στο κλασικό μπαλέτο- η προκατάληψη επιμένει. Κι όμως, αρκεί να κοιτάξει κανείς την ίδια την ιστορία του μπαλέτου και να διαπιστώσει κάτι σχεδόν ειρωνικό.
Οι άνδρες ήταν πάντα μέρος της ιστορίας του μπαλέτου
0ι άνδρες δεν μπήκαν αργότερα στο μπαλέτο. Ήταν εκεί από την αρχή. Μια τέχνη με ισχυρή ανδρική ιστορία. Από τις ευρωπαϊκές αυλές όπου διαμορφώθηκε το μπαλέτο μέχρι τις μεγάλες σκηνές του 20ου και του 21ου αιώνα, η ανδρική παρουσία υπήρξε καθοριστική. Vaslav Nijinsky, Rudolf Nureyev, Mikhail Baryshnikov, Carlos Acosta, Roberto Bolle. Δεν είναι απλώς διάσημοι άνδρες που επέλεξαν να χορέψουν. Είναι καλλιτέχνες που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το ανθρώπινο σώμα επάνω στη σκηνή. Και δίπλα στους μεγάλους ερμηνευτές βρίσκονται άνδρες δημιουργοί που καθόρισαν ολόκληρες εποχές του χορού: George Balanchine, Maurice Bejart, Merce Cunningham, Alvin Ailey, William Forsythe, Akram Khan και πολλοί άλλοι.
Και η Ελλάδα έχει τη δική της ισχυρή παρουσία. Άνδρες χορευτές και δημιουργοί έχουν διαγράψει και συνεχίζουν να διαγράφουν σημαντικές πορείες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ στο Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής οι άνδρες χορευτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του καλλιτεχνικού δυναμικού και του κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου. Άρα το ερώτημα δεν είναι αν “υπάρχει θέση” για τα αγόρια στο μπαλέτο. Η θέση αυτή υπήρχε πάντοτε.
Τι βλέπουμε όταν βλέπουμε έναν άνδρα χορευτή;
Βλέπουμε ένα σώμα που έχει εκπαιδευτεί επί χρόνια. Πίσω από ένα μεγάλο άλμα κρύβονται δύναμη και εκρηκτικότητα. Πίσω από μια στροφή, ισορροπία και εξαιρετικός νευρομυϊκός συντονισμός. Πίσω από την αίσθηση ελευθερίας που βλέπουμε στη σκηνή, υπάρχουν αμέτρητες ώρες πειθαρχίας και επανάληψης. Το μπαλέτο απαιτεί δύναμη, αντοχή, ευλυγισία, ακρίβεια, μουσικότητα, χωρική αντίληψη, συγκέντρωση και έλεγχο του σώματος. Και όλα αυτά δεν έχουν φύλο.
Τότε πώς δημιουργήθηκε η εικόνα ότι “το μπαλέτο είναι για κορίτσια”;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον μέρος της συζήτησης. Η εικόνα που επικράτησε κοινωνικά γύρω από το μπαλέτο – το ροζ, το τούλι, οι πουέντ, η μικρή μπαλαρίνα- αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος μιας τεράστιας τέχνης. Όταν παρουσιάζουμε στα παιδιά το μπαλέτο αποκλειστικά μέσα από αυτή την εικόνα, το αγόρι, πολύ εύκολα συμπεραίνει:”Αυτό δεν είναι για μένα”. Πριν ακόμη μπει σε μία αίθουσα χορού. Πριν ακούσει τη μουσική. Πριν επιχειρήσει το πρώτο του άλμα. Πριν ανακαλύψει εάν έχει ταλέντο. Και πολλές φορές πριν καν προλάβει ότι θα ήθελε να δοκιμάσει.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι λίγα αγόρια αγαπούν τον χορό.
Ίσως το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: Πόσα αγόρια δεν έφτασαν ποτέ μέχρι την πόρτα μιας σχολής χορού επειδή φοβήθηκαν την αντίδραση των άλλων; Πόσα παιδιά ένιωσαν τη μουσική, αγαπούσαν την κίνηση, είχαν εξαιρετικές σωματικές δυνατότητες ή καλλιτεχνική ευαισθησία, αλλά έμαθαν πολύ νωρίς ότι κάποια πράγματα “δεν είναι για αγόρια”; Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πόσοι δυνητικοί χορευτές χάθηκαν έτσι. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε στα παιδιά σήμερα.
Ένα αγόρι δεν χρειάζεται να θέλει να γίνει επαγγελματίας χορευτής
Αυτό είναι εξίσου σημαντικό. Δεν στέλνουμε κάθε παιδί που παίζει ποδόσφαιρο στο γήπεδο επειδή περιμένουμε να γίνει επαγγελματίας ποδοσφαιριστής. Γιατί λοιπόν ένα αγόρι πρέπει να δικαιολογήσει την επιθυμία του να κάνει μπαλέτο; Μπορεί απλώς να θέλει να χορέψει. Και μέσα από αυτή την εκπαίδευση μπορεί να καλλιεργήσει τη σωματική επίγνωση, τον συντονισμό, την πειθαρχία, τη μουσικότητα, την αυτοπεποίθηση του ανακαλύπτοντας παράλληλα έναν διαφορετικό τρόπο έκφρασης. Κι αν κάποτε αποφασίσει να ακολουθήσει επαγγελματικά τον χορό, τότε ένας ολόκληρος κόσμος βρίσκεται μπροστά του.
Το παιδί δεν γεννιέται γνωρίζοντας ποια δραστηριότητα είναι “για αγόρια”. Το μαθαίνουν. Το ακούει από τους μεγάλους. Το βλέπει στις διαφημίσεις. Το αντιλαμβάνεται από τα σχόλια. Το συναντά στο σχολείο και στην παρέα. Και γι΄αυτό η αλλαγή μπορεί επίσης να ξεκινήσει από εμάς. Όταν ένα αγόρι πει: “Θέλω να δοκιμάσω μπαλέτο”. Ίσως δεν χρειάζεται ούτε έκπληξη ούτε εξήγηση. Χρειάζεται ακριβώς την ίδια απάντηση που θα δίναμε σε οποιοδήποτε παιδί ανακαλύπτει κάτι που το συναρπάζει.
“Δοκίμασε το”
Γιατί ο χορός δεν ζητά από ένα παιδί να αποδείξει αν είναι αρκετά “αγόρι” ή αρκετά “κορίτσι”. Του ζητά να δουλέψει. Να επιμείνει. Να ακούσει. Να αισθανθεί. Να κινηθεί. Το μπαλέτο δεν είναι για αγόρια. Δεν είναι για κορίτσια.
Είναι για εκείνους που θέλουν να χορέψουν. Και ίσως το μεγαλύτερο ταμπού που έχουμε να ξεπεράσουμε δεν βρίσκεται μέσα στην αίθουσα του μπαλέτου.Βρίσκεται έξω από αυτήν.
Ευγενία Γρατσούνα
Καλλιτεχνική Διευθύντρια, Atelier de la Danse
